De magie van het wolkenvolk

In de Mexicaanse staat Oaxaca is de precolumbiaanse Zapotekenbeschaving nog altijd springlevend. Die cultuur gaat terug tot 500 voor Christus en staat bekend als een van de hoogst ontwikkelde uit die tijd.

Het ‘wolkenvolk,’ zoals de oude Zapoteken zichzelf noemden, bewoonde de bergen van de huidige staat Oaxaca, in het zuiden van Mexico. Hun beschaving duurde van 500 voor Christus tot 900, toen hun rijk om onbekende redenen ten onder ging. De hoofdstad van de Zapoteken was Monte Albán, gedurende meer dan een millennium het politieke, religieuze en culturele centrum van het Zapotekenrijk. Vandaag de dag geldt het Unesco-Werelderfgoed Monte Albán als een van de indrukwekkendste archeologische vindplaatsen van Mexico. Zo creëerden de Zapoteken grote pleinen met weidse uitzichten over de vallei van Oaxaca, met daaromheen hun tempels en piramiden. Ook stonden ze bekend om hun astronomische observatoria en hun hiërogliefenschrift, een van de oudste schriften van het continent.

Meer dan duizend jaar later leeft hun cultuur nog altijd voort in de inheemse gemeenschappen van Oaxaca. Zo’n vijfhonderdduizend mensen in Oaxaca en omstreken spreken Zapoteeks, vaak als eerste taal. Ook op andere gebieden hebben ze hun identiteit behouden. Dat is te danken aan de geïsoleerde ligging van Oaxaca in de bergen van de Sierra Madre, waardoor deze gemeenschappen ook na de komst van de Spanjaarden aan hun cultuur en tradities konden vasthouden. Zo vereren de Zapoteken hun eigen goden, zoals die van de Mais, en hebben ze hun eigen, autonome bestuurssysteem, de ‘Usos y Costumbres’. Ook staan de Zapoteken bekend om hun ambachten, zoals hunbijzondere han dgeweven tapijten, gemaakt met eeuwenoude technieken.

De koloniale stad Oaxaca de Juárez, de hoofdstad van de gelijknamige staat, is een perfecte uitvalsbasis om de Zapotekendorpen in de omgeving te verkennen. Waaronder Teotitlán, het epicentrum van wevers in Mexico, gelegen in de uitlopers van de Sierra Madre Norte. Het dorp telt tienduizend inwoners. Maar liefst vierduizend van hen zijn wevers. Tot twaalf ton wol per maand wordt door hen verwerkt tot kleurrijke tapijten en andere fraaie weefsels, gebruikmakend van natuurlijke pigmenten. Zoals cochenille, een dieprode kleur gewonnen uit de luizen van cactusplanten. Ook indigo, goudsbloemen en walnootdoppen dienen als kleurstoffen.

De weefpatronen zijn nog steeds gebaseerd op de symbolen en mythologie van Monte Albán. Zo staan bergen, heilig voor de Zapoteken, symbool voor de nabijheid van de hemel en vertellen de geometrische patronen complete scheppingsverhalen. Ook de geweldige gastronomie van Oaxaca stamt direct af van de Zapoteken. Van mole, de extreem complexe kruidenpasta’s op basis van chocolade en tientallen kruiden en specerijen waarmee vele gerechten gemaakt worden, tot mezcal, het destillaat van agave dat momenteel de wereld verovert. En waar kan je dat beter proeven dan aan de bron?