Groot-Brittanniës grootste kunstrivaliteit

De spectaculairste artistieke rivaliteit in de Britse geschiedenis zal dit najaar weer oplaaien wanneer het Tate Britain twee van de meest gerenommeerde schilders van het land, Turner en Constable, rechtstreeks met elkaar laat concurreren, zoals ze dat 250 jaar geleden ook in levenden lijve deden. De tentoonstelling roept onvermijdelijk de vraag op die al gesteld wordt sinds de kunstenaars in de Romantiek naast elkaar exposeerden: wie is de grootste Britse schilder ooit? Is dat William Turner (1775-1851) befaamd om zijn gloeiende, soms abstracte, visioenen van zee en lucht en de gewelddadige elementen. Of is het zijn tijdgenoot John Constable (1776-1837), wiens scherpe observaties van de wolken, bomen en het veranderende licht van zijn geboorteplaats Suffolk mensen tot op de dag van vandaag in vervoering weten te brengen? Er zijn natuurlijk andere helden van de Britse schilderkunst – Gainsborough, Bacon, Freud en Hodgkin – maar Constable en Turner onderscheidden zich omdat ze allebei een grote invloed hadden op de geboorte van het modernisme. De manier waarop ze de conventies van de 'correcte' schilderkunst doorbraken om de frisheid, verandering en pure realiteit van de natuur vast te leggen, hielp impressionisten te inspireren en gaf deze twee landschapsmeesters een plek in het hart van de geschiedenis van de moderne kunst.

Matisse bijvoorbeeld, vereerde Turner, die hij zich voorstelde in een kelder in Londen te wonen en slechts één keer per week het licht binnen te laten om zijn geest te overspoelen.

Maar wie was de beste? Dit is geen banale vraag uit de 21e eeuw; de kwestie werd ook uitvoerig besproken door hun tijdgenoten. De rivaliteit tussen deze mannen die een jaar na elkaar werden geboren speelde zich af in de jaarlijkse tentoonstelling in de Londense Royal Academy, waar kunstenaars in Groot-Brittannië zich vanaf het begin van de 19e eeuw met elkaar konden meten en waar artistieke reputaties werden gemaakt en gebroken.

Het was hier dat Constable, in mei 1832, zijn schilderij The Opening of Waterloo Bridge tentoonstelde. Hij had tien jaar lang met tussenpozen aan het 1,8 meter brede doek gewerkt, in een poging een groots publiek statement te maken. Het hing naast Turners nieuwste zeegezicht Helvoetsluys, een schilderij van Nederlandse schepen in een storm, dat een van de minder uitgesproken werken van de maker was. Eindelijk leek dus het moment daar voor Constable om zijn eeuwige rivaal van zijn troon te stoten.  Het oppervlak van Constables schilderij schitterde door de zonnestralen, waarmee zijn rivaal in de schaduw kwam te staan. Turner kwam en staarde. Hij ging weg om even later terug te komen met zijn penseel en palet en vulde zijn penseel met felrood en plaatste een klodder bloedige, vlammende kleur in het midden van zijn groen geschilderde zee. Opeens zag het er opwindend, experimenteel uit – in brand gestoken door rood in een moment van pure artistieke vrijheid. Verbouwereerd bleef Constable achter, "Hij is hier geweest en heeft een geweer afgevuurd "zou' hij later schrijven over het tafereel.

Dag 1 – In de ochtend vertrek naar Londen per rechtstreekse KLM-vlucht (ook per trein mogelijk). Aansluitend bezoek aan het pittoreske antiekstadje Petworth en het 17e-eeuwse Petworth House, dat onder George Wyndham, Derde graaf van Egremont (1751-1837), zijn reputatie als kunsthuis vestigde en onder wiens patronage zowel JMW Turner als John

Constable hier enkele van hun werken hebben vervaardigd. De vierkante eetkamer werd zelfs gereconstrueerd aan de hand van een aquarel van Turner. We bezichtigen de prachtige interieurs, en wereldberoemde kunstcollectie waar naast werk van Turner onder meer werken van Titiaan, van Dyck, Reynolds en Blake toe behoren. Vervolgens naar Londen waar we ons voor vier nachten vestigen in het comfortabele eersteklas hotel Hyatt Place London City East. 's Avonds welkomstdiner.

Dag 2 – Na het ontbijt vertrekken we per touringcar naar Constable Country. De gehele dag staat in het teken van John Constable, waarbij we diverse stops maken bij locaties die verbonden zijn aan de kunstenaar en zijn werken. We zien onder meer het Flatford House en het Willy Lott House – bekend van het schilderij The Hay Wain – brengen een bezoek aan het Bridge Cottage met een tentoonstelling over het leven en werk van Constable en verkennen het pittoreske dorpje Dedham met zijn Georgiaanse architectuur, vakwerkhuizen en kerk gewijd aan de Heilige Maria, waar we een van Constables drie religieuze werken treffen, The Ascension. Vervolgens rijden we naar Ipswich, alwaar bezoek aan de Wolsey Gallery, gevestigd in het prachtige Tudorlandhuis Christchurch Mansion. De galerij bevat de grootste collectie schilderijen van Thomas Gainsborough en John Constable buiten Londen en bevat intieme werken uit Constables jonge jaren. Aansluitend terugkeer naar Londen.

Dag 3 – In de ochtend rijden we naar Margate voor een bezoek aan Turner Contemporary, de galerie gebouwd op de plek van het pension waar JMW Turner verbleef tijdens zijn bezoeken aan Margate. De galerie, gevestigd in een opvallend ontwerp van de hand van de gelauwerde Britse architect David Chipperfield, presenteert wisselende kunsttentoonstellingen van wereldklasse. De middag brengen we door in Canterbury, veelvuldig vastgelegd door een jonge Turner tijdens zijn verblijf aan de kust van Kent. We maken een stadswandeling door het historisch centrum en brengen een bezoek aan Canterbury Cathedral dat tot het werelderfgoed van de stad behoort. Vervolgens reizen we comfortabel per trein terug naar Londen. 

Dag 4 – Vandaag aanvang met een verkenning van het Londen van William Turner. We brengen een bezoek aan Turners laatste rustplaats, St. Paul's Cathedral, en lopen via Covent Garden, waar Turner in 1775 het levenslicht zag, naar de Royal Academy of Arts, waar Turner als 14-jarige zijn intrede deed en een jaar later zijn eerste aquarel exposeerde. In de collectiegallerij zien we naast het werk van Turner uiteraard ook de eerste werken van zijn rivaal John Constable. Na de lunch besluiten we onze reis met het bezoek aan de grote exhibitie Constable & Turner in het Tate Britain. 's Avonds afscheidsdiner. 

Dag 5 – Na een vrije ochtend aanvang van de terugreis naar Nederland.