Call of the wild - in de Pantanal

Waarom is de Pantanal een aandachtsgebied voor het Wereld Natuur Fonds?
“De Pantanal is het grootste aaneengesloten moerasgebied ter wereld. Het is een uitgestrekt mozaïek van rivieren, overstromingsvlaktes, lagunes, savannes en graslanden en een leefgebied voor ongeveer 4.700 planten en diersoorten, waaronder jaguars, reuzenooievaars, capibara’s en pampasherten. Het gebied reguleert de watercyclus, slaat zoet water op, draagt bij aan een stabiel klimaat en voorziet lokale gemeenschappen van drinkwater, voedsel, identiteit en inkomen. De Pantanal heeft bovendien de status van Unesco Werelderfgoed, een erkenning die het universele belang voor natuur en mensheid onderstreept. WWF-NL werkt aan het versterken van de balans tussen natuur en samenleving, zodat de Pantanal vitaal en productief blijft voor toekomstige generaties.”

Welke uitdagingen liggen er in de Pantanal?
“Het gebied staat onder toenemende druk door ontbossing in de bovenlopen van het stroomgebied dat zich uitstrekt naar omliggende landen. Andere problemen zijn  habitatversnippering door slecht geplande infrastructuur, grootschalige branden, niet-duurzaam landgebruik en verstoring van het natuurlijke overstromingsritme door bijvoorbeeld de aanleg van dammen. Ook niet-duurzame uitbreiding van veeteelt en landbouw, met name mono-culturen, conflicten tussen mensen en wilde dieren,  klimaatverandering met langere droogteperiodes en zwak bestuur in het gehele stroomgebied vergroten de druk. Als er niet snel wordt ingegrepen dreigen deze ontwikkelingen een van ’s werelds belangrijkste zoetwater- en biodiversiteitssystemen ernstig te verstoren.” 

Welke actie onderneemt het Wereld Natuur Fonds?
“WWF-NL herstelt aangetaste bronnen en rivieroevers, versterkt beschermde gebieden, voorkomt de aanleg van nieuwe kleine waterkrachtcentrales, bevordert brandpreventie en waterbeheertraining en biedt ondersteuning bij publieke besluitvorming. We stimuleren duurzame bestaansmiddelen, waaronder regeneratieve veeteelt en natuurgericht toerisme. Daarnaast werkt WWF-NL nauw samen met gemeenschappen en producenten om conflicten met jaguars te verminderen. De Pantanal kent een van de hoogste jaguardichtheden van heel Zuid-Amerika, wat wijst op een uitzonderlijk gunstig leefgebied. Traditionele extensieve veeteelt heeft historisch gezien bewezen dat mens en jaguar kunnen samenleven, zolang ontbossing en versnippering beperkt blijven.”

Wat maakt de Pantanal zo aantrekkelijk voor jaguars?
“In het moeraslandschap leeft een overvloed aan prooidieren zoals capibara’s, kaaimannen en herten, maar de aanwezigheid van jaguars in de Pantanal wordt bepaald door meer natuurlijke factoren zoals boomdekking, overstroomde gebieden en een lage menselijke dichtheid. Het zijn allemaal omstandigheden die essentieel zijn voor verplaatsing, jacht en voortplanting. Ondanks de versnippering is er hoop in de Pantanal, want wetenschappelijke studies tonen aan dat meer dan 60 procent van het gebied zeer geschikt blijft voor jaguars, een zeldzaamheid in een wereld waar leefgebieden steeds verder versnipperd raken. Maar we kunnen het niet op z’n beloop laten.”

Op welke wijze willen jullie het leefgebied en daarmee de jaguars beschermen?
“Als kernstrategie voor natuurbehoud ontwikkelt en ondersteunt WWF-NL jaguarmonitoring in de Pantanal. In samenwerking met onderzoekers en lokale partners worden cameravallen, tracking halsbanden, ruimtelijke data en ecologische analyses gebruikt om jaguardichtheid, beweging, habitatgebruik en ecologische verbindingen in kaart te brengen. Deze gegevens zijn cruciaal om het beheer van beschermde gebieden te bepalen. Denk aan strategieën om conflicten te voorkomen, maar ook aan waterbeheer en landgebruik. Door wetenschap, natuurbescherming en dialoog met gemeenschappen samen te brengen, versterkt monitoring de rol van het Wereld Natuur Fonds.”

Fotografie: Ola Jennersten-WWF Sweden, Silas Ismael-WWF Brasil, Bruno Ferreiro-WWF Paraguay

Wat hoopt WWF-NL te bereiken met het jaguarmonitoringsproject?
“Meerdere dingen. We willen graag lange termijn-wetenschappelijke data genereren, maar ook de ecologische gezondheid beoordelen met jaguars als indicatorsoort. De data helpt om de ruimtelijke planning te ondersteunen, conflicten tussen mens en jaguar te verminderen, ecologische corridors te beschermen en landschapsbrede natuurbescherming in het gehele grensoverschrijdende stroomgebied te waarborgen. Het doel is een veerkrachtige Pantanal waarin zowel wilde dieren als lokale gemeenschappen kunnen floreren.”

Wat is nodig om van het project een succes te maken?
“Succes vereist actieve betrokkenheid van lokale gemeenschappen. Gezamenlijke ontwikkeling van oplossingen en integratie van wetenschap met traditionele kennis is belangrijk. Net als transparante communicatie over het datagebruik en afstemming met overheidsbeleid. En alleen met praktische instrumenten kunnen we conflicten verminderen. We streven naar langdurige partnerschappen en oplossingen die aansluiten bij de realiteit.”

Wat kunnen lokale gemeenschappen bijdragen aan de monitoring?
“Lokale bewoners zijn partners, geen begunstigden. Veehouders, arbeiders, inheemse volkeren en traditionele Pantaneiro-gemeenschappen kennen het gebied door en door. Dankzij hun kennis van wildbewegingen, overstromingscycli en lokale veranderingen blijft het project realistisch, cultureel geworteld en effectief. Hun betrokkenheid creëert kansen in toerisme, duurzame productie en leiderschap door data te vertalen naar de dagelijkse praktijk. Het versterkt tevens het draagvlak doordat ze delen in de verantwoordelijkheid en het biedt hen kansen, veiligheid en positioneert ze als lange termijn-beheerders van de Pantanal.”

Waarom is het belangrijk dat reizigers hieraan bijdragen?
“De Pantanal is een wereldwijd ecologisch juweel en de jaguar is een krachtig symbool van een functionerend ecosysteem. Door bij te dragen aan jaguarmonitoring ondersteunen reizigers de bescherming van ’s werelds grootste tropische wetland, versterken zij co-existentiestrategieën, ondersteunen zij lokale gemeenschappen en dragen zij bij aan klimaatbestendigheid. Hun bijdrage beschermt natuur ver buiten Brazilië en draagt bij aan het mondiale ecologische evenwicht.”

Hoe wordt verantwoord jaguartoerisme gewaarborgd?
“Jaguartoerisme ondersteunt natuurbescherming alleen wanneer het welzijn van de dieren vooropstaat. Dat betekent strikte richtlijnen om stress en verstoring te voorkomen en binnen de ecologische grenzen blijven. Lokale gemeenschappen moeten direct profiteren via inkomen. Als gekwalificeerde gids ontstaat bovendien een sterkere betrokkenheid bij natuurbescherming. Wanneer toeristische inkomsten goed worden geïnvesteerd, ontstaat een positieve cyclus voor natuurbehoud. Wetenschap, goed beheer en verantwoord toerisme maken van bezoekerservaringen een krachtige motor voor natuurbewustzijn en langdurige bescherming.” 

Wat leren reizigers in de Pantanal dat nergens anders ter wereld zo ervaren kan worden?
“Na het zien van een jaguar in de Pantanal begrijpt men dat het niet slechts gaat om het observeren van een zeldzaam dier. De jaguar is een levend onderdeel van een natuurlijk systeem. Hier beweegt de jaguar zich niet verscholen in versnipperde bosrestanten, maar in een open landschap dat wordt gedeeld met  mensen, vee, rivieren en verhalen. De aanwezigheid van de jaguar laat zien dat het ecosysteem nog functioneert, iets wat wereldwijd steeds zeldzamer wordt. Het beschermen van jaguars betekent het beschermen van de hele Pantanal: haar water, haar biodiversiteit, haar cultuur en de mensen die met dit land verweven zijn. Nergens anders wordt zo duidelijk dat natuurbescherming niet betekent dat mens en natuur gescheiden moeten worden, maar dat we moeten leren samenleven.”

ExperienceTravel heeft een zeer speciale reis ontwikkeld naar het jaguarprojectgebied van het Wereld Natuur Fonds om bewustwording te creëren, financiële steun te bieden en inzichten te verschaffen in het belang van natuurbescherming. Deze reis naar de Pantanal vindt plaats in gezelschap van Angela Ortigara en Cyntia Santos. 

WWF-NL wildlife tips
Hou het wild. Spot wilde dieren met een (lokale) gids die de dieren niet verstoort. Vermijd directe interactie bij opvangcentra, zoals op de foto gaan met een tijger of olifanten wassen. Dergelijke praktijken gaan vaak gepaard met dierenleed. Houd afstand en geniet verantwoord van puur en écht wildlife in de natuurlijke habitat. Lees meer tips voor reizigers.