Noorwegen: 99 orka's en een party crasher

Door Astrid Brenninkmeijer

Het wordt al bijna donker. Ik kijk nog eens op mijn horloge. Kwart voor drie. 's Middags! Boven de Poolcirkel gaat de zon begin november al om half drie onder. Zouden de orka's ook eerder gaan rusten? Ze waren vandaag weer erg actief. Onze schipper was een kleine zeven uur geleden naar het begin van het fjord richting open zee gevaren waar vissersboten grote hoeveelheden haringen uit het water ophaalden terwijl de zon langzaam opkwam.  

Het moet om miljarden haringen gaan die zich onder het wateroppervlak ophouden. Elk najaar trekken ze naar de hoge Noorse fjorden. Het zijn reislustige dieren die met gemak duizend kilometer afleggen om er de winter door te brengen. Dat hebben veel grotere zeewezens ook door en dus wemelde het vanmorgen van de orka's die zeer gestructureerd te werk blijken te gaan in de ogenschijnlijke chaos. Bij de vissersboten vertonen ze vooral opportunistisch gedrag. Af en toe zie je een orka loodrecht uit het water omhoogkomen. Tijdens dit ‘spyhoppen’ nemen ze letterlijk een kijkje boven water. Geduldig wachtend tot de netten omhooggaan stormen ze vervolgens op de bijvangst af, net als talloze meeuwen die als een soort muggenzwerm om het schip cirkelen. Blijkbaar klinkt het ophalen van een net als een soort ‘dinerbel' wat orka's tot op wel twaalf kilometer kunnen horen. Hoe meer snelheid ze maken, hoe hoger ze af en toe uit het water springen als de dolfijnen die ze zijn. Dankzij hun gestroomlijnde lichaam met de kenmerkende vinnen kunnen ze snelheden halen tot 55 kilometer per uur vertelt Christian. Christian is onze gids. Hij is Duitser van oorsprong, maar woont inmiddels al jaren als reisleider in de Noorse fjorden. Het viel hem ook op dat er steeds meer marien wildlife te zien is in de wintermaanden, waarop hij bij zijn werkgever opperde om kleinschalige reizen te gaan organiseren.

Ik sta op het dek van het MS Stockholm, een stoer en monumentaal schip met een heel elegant interieur van hout en messing. Gebouwd in 1953 en ondanks diverse upgrades door de jaren heen, nog altijd voorzien van originele, klassieke details met een voormalige visser aan het roer als kapitein die tevens eigenaar is van het schip. Mijn kajuit beschikt over een stapelbed, patrijspoort en en-suite badkamer met douche en toilet. De slechts zes gastencabins grenzen aan de intieme dinerruimte. Daar zet de bemanning elke ochtend een kakelvers en uitgebreid ontbijt neer. Lunch en diner worden zelfs aan tafel uitgeserveerd. Als vegetariër kom ik niets te kort. Heerlijke gegrilde courgettes, rijkgevulde linzensoep, noten bliss balls als snack en nog veel meer lekkers. De kok heeft er duidelijk plezier in om aparte gerechten te bereiden die zowel smaakvol als plantaardig zijn. Christian fluistert me toe dat hij blij is dat hij nu ook wat vaker een vegetarische maaltijd kan pakken, want hij eet wat de pot schaft. Voor de anderen staat er met regelmaat vers gevangen vis op het menu. Dat halen ze bij de lokale vissers. Van Christian hoor ik dat er onder sommige vissers steeds meer weerstand is tegen het alsmaar toenemende marien wildlife dat het op dezelfde vis gemunt heeft. Een interessante discussie, want er lijkt meer dan genoeg voor iedereen en toch wil de mens meer ten koste van ander zeeleven.

Ik sta nog steeds op het dek van het schip als de orka's weer in beweging komen. Er is geen vissersschip meer te zien, want we zijn een stil doodlopend fjord binnengevaren. Hoewel, stil? Tientallen orka's zwemmen er in rondjes. Ik zie zowel grote als kleine vinnen en weet inmiddels van Christian dat de hoge, rechte vinnen van de mannetjes zijn en de kleinere, meer afgeronde rugvinnen wijzen op een vrouwtje. Er zwemmen ook jonge dieren tussen. Christian laat weten dat ze de zodiacs te water laten. Aan boord van het MS Stockholm zijn er twee. We trekken onze speciale pakken aan met zwemvest en dobberen even later op waterniveau. De orka’s lijken ons te negeren en gaan gewoon door met hun ‘bait ball' zodat wij getuige zijn van hun natuurlijke jachtgedrag. Ze blijven rondjes zwemmen tot ik opeens een paar klappen op het water hoor. Als ik me omdraai zie ik een van de orka's meerdere keren met zijn staart op het water slaan, even later gevolgd door andere orka's. Volgens Christian om de vissen te verdoven. En inderdaad, de orka's duiken nu op en onder water en doen zich te goed aan de haring. Één per keer. Het water in de ‘pit’ kleurt opeens lichtblauw en voor ik het in de gaten heb, springen de haringen uit het water omhoog. Heel indrukwekkend is ook het geluid dat de orka's maken als ze ‘ademen’ door hun spuitgat. Bij het whoeshhh-geluid spuit het water als een fonteintje omhoog waarna ze weer onderduiken. Het klinkt heel ritmisch en rustgevend. Whoeshhh....whoeshh. Dan duikt er opeens uit het niets een enorme gestalte op midden in de pit. Een bultrug! De walvis hapt in één keer bijna alle haring weg die de orka's zo vakkundig en geduldig bij elkaar hebben gedreven. Hoewel orka's al een flinke omvang hebben van grofweg 3.000 kilo, zijn het kleintjes vergeleken bij de bultrug die wel tien keer zoveel kan wegen. Desondanks veroorzaakt de ‘diefstal’ van de bultrug geen grote golven en blijft de zodiac heel steady drijven terwijl alles zich op slechts enkele tientallen meters afstand afspeelt. Er wordt bijna geen woord gewisseld, maar ik zie ook bij mijn medepassagiers wat natte ogen en dat komt niet alleen door het opspattende water. We hebben nauwelijks door dat het duister al langzaam inzet.